Posts Tagged ‘ Başkaları hep cehennemdir ’

Baktığım An, Kaybolmuştu..

 

tanrı west virgina madencilerini devrimci olmak için
değil 46 model Chevrolet sahibi olup Cenevre’ye
kaçmayı arzulamak için yarattı- para nelere kadir..

Bob Dylan, Tarantula.

Görülmek istenmek, başkası tarafından, toplumu var eden bu olsa gerek. Konuşmak istemek, başka yüzlere. Dinlemek başkalarını. Başkaları hep cehennemdir, oysa. Sartre. Ve bu cehennemleri cennet ütopyalarına dönüştürmek, dünyaya içkin bir şeydir. Ya da can sıkıntılarını kendinden geçmenin devrimci heyecanlarına dönüştürmek. Walter Benjamin de, bu yüzden başta kendi evi olmak üzere, tüm evlerden uzaklaşmak ister.

Benjamin’in kendini kaybetmeye olan ilgisinde “ sarhoşluğun gücünü
devrime kazanma” isteği kadar kendi sınıfsal kökeninden, içinde yetiştiği
burjuva evinden, ana babasının toplumsal üstünlüğünden,
evlerinde verdikleri sıkıcı davetlerden, ağır mobilyalarla döşenmiş
odalardan, o odaları süsleyen porselen ve gümüşlerden duyduğu sıkıntının
payı olmalıdır. ( aktaran Gürbilek, 2011: 133)

İnsan varlık olarak başka gözlere açık, bu yüzden savunmasız, bu yüzden fazla telaşlı. Başkalarının zihninde çarpık bir imge korkusunu taşır hep. Ölüm anında bile güzel elbiseler giymeye çabalar, saçlarını düzeltmek için didinir. Tarkovski, kurşuna dizilmeden önce buna benzer bir eylemde bulunan bir karakteri anlatır.[1] İnsan hasta bir varlık, tuhaf, kendi özgürlüğünü seve seve başkalarının ellerine teslim eder. Yeryüzüne zerdüştün istediği tipte insanlar gelinceye kadar bu hastalık devam edecek. Ya da bilmediğimiz bazı azınlıklar bu hastalığın dışında olabilirler. Bir umut ilkesi.

Kimseler seni görmeden, başkalarını görmek istemek,  bir kıyıda seyretmek biraz da, buydu varlık arzusu. Kamera – varlık- arzusu da diyebilirsin. Başka hayatları gözlemlemek, sokaktan gelip geçenleri. Ne yapıyordu bu başkaları? Sinema işte bu soruya bir cevaptı.

Ne iktidar uygulamak, ne de gözün iktidarına maruz kalmadan, kıyıdalıkları işgal etmek. İmkânsız bir yaşam, imkânsız bir göz. Biliyordu ki yasal kurumlar buna bile tahammül edemezlerdi. Hep kendi denetimleri altında olsun isterler, kendi ürettikleri bireylerin. Denetim dışına çıkmayı düşünmek ve bunun ötesine geçmek için, yaşarken ölümü deneyimlememiz gerekiyor. Blanchot bunu çok iyi yaptı, kendi yaşamında, günün deliliğinde, yazınsal uzamında, son insanında. Son insan da öldüğünde geriye ne kalacağını biliyorum. Denetim –dışı alanlar. Bu yüzden denetim-dışılık hayvan, moleküler, müzik oluşlara girmekle yakından ilgili.

banknot

Alberto Giacometti’s sculpture on 100 Swiss Franc banknot

Bir görünmez göz, iktidarları korkutabilir. Yazmak da bir tür görülmek değil midir? Bir yazı kendini ne kadar görünmez kılabilir? Bir başkalık üretmek adına yazıyı anlamsız, dil-dışı kılmak; yazıyı bu görme baskısından kurtarabilir. Görme baskısı, rasyonel bir mikro-devlet alanı üretir. Bundan kaçış, saçmalamak, anlamsız kesmeler ya da iletişimsizlik kanallarını açmaktır. Şiirsel akışlar, delice kahkahalar, Cut-up. Bir çığlık-yazı, tıpkı Artaud, Beckett, Burroughs, Joyce gibi.

En yakınımızdaki göz, kendine benzetmek istiyor diğer gözü.
Kendi gördüğünü en yakındakinin de görmesini arzuluyor. Kendi gibi görsün, kendi gibi konuşsun istiyor. Başkalık üretimi, herkesin farklı bir şey gördüğü yerde başlayacaktır, farklı bir dil konuşmaya başladığında. Şairlere bu yüzden çok ihtiyaç var. Kendi uzamlarını çöl ve okyanus kılıp, yazanlara bir de.

Parayı, kimlikleri ve ulusal sınırları imha edecek bir toplumsal sistem daha gelmedi yeryüzüne. Bu yüzden kurumlar içerisinde, sermayenin üretimini sağlamak adına oyalanıyoruz. Bu toplumsal yaşam, herkesi işçileştirmek arzusuyla bir tür toplumsal fabrika üretiyor. Ve denetleyen bakışlar buralardan çoğalarak, bütün bir aynılık döngüsünü yaratıyor. İşçileşmek istemeyen en yakını tarafından her türlü şiddete maruz kalıyor. O yüzden işçileşmeye direndiğimiz kadar, başka bir yaşam mümkündür. Tekil direnişler, kolektif direnişlerle düğümlendiğinde devrimci bir ana girmiş oluruz. Açıkça, cesurca iktidara kafa tutanlar ile bunu gizlice gerçekleştiren kitlelerin bir isyan anında meydanlarda buluşması.[2]

Görmeyi ve yaşamı sakatlamaya ilk itirazın, bu para toplumunun kalbine olması gerekir. Hayatının değerini düşürüp, bizde suçluluk duyguları, kölelik eğilimi yaratan da budur. Köle ve efendisi, yargıç ve madun kişinin kendine olan özgüveni ve saygısını yok eden ikilikler yaratırlar. Oysaki yaşam, tüm bu ikiliklerin ötesinde, kişinin kendi bedensel eyleme kudretini artırmasındadır. Bu anlamda Spinoza’nın etik öğretisini pratiğe dökmemiz gerekir.

Spinoza’da açık olarak bir “hayat” felsefesi vardır: Bu felsefe tam tamına,
bizi hayattan koparan şeylerin, hayata karşı duran, bilincimizin koşullarına
ve yanılsamalarına bağlanmış tüm aşkın değerlerin toptan bir reddinden
ibarettir. Hayat,  İyilik ve Kötülük, kusur ve yetenek, günah ve kurtuluş
kategorileriyle zehirlenmiştir. Hayatı zehirleyen şey, kindir; buna, kendine
karşı duyulan kin de dâhildir, yani suçluluk duygusu. ( aktaran Deleuze,
2005: 33)

İşsizliği ve çalışmamayı bir özgürlük alanı yaratımı için fırsat bildiğimizde, bu para toplumu için çanlar çalmaya başlayacaktır. Cesurca kendi yaşamlarımızın gerillaları [3] olduğumuzda, o zaman itaat etmeyi bırakacağız. Ve bizlerin sisteme değil, sistemin bize ihtiyacı olduğunu anladığımızda korkmayı bırakıp, özgürleşeceğiz.

 

Özgür Gündem

Notlar:

Gürbilek, Nurdan (2011) Benden Önce Bir Başkası, İstanbul: Metis.

Deleuze, Gilles (2005) Spinoza: Pratik Felsefe, çev. Ulus Baker, İstanbul: Norgunk.

Badiou, Alain (2011) Felsefe ile Politika Arasındaki Gizemli İlişki, çev. Murat Erşen, İstanbul: Monokl.


[1] Bir grup insan, ihanetlerinin cezası olarak kurşuna dizilecektir. Bir hastane duvarının dibinde, çamur birikintileri arasında bekleşirler. Mevsim sonbahar. Ölüme mahkûm bu insanlara paltolarını ve ayakkabıları çıkartmaları emredilir. İçlerinden biri, bu emir üzerine gruptan ayrılarak yırtık çoraplarıyla uzun süre çamurda gezinir. Amacı, bir dakika sonra kullanamayacağı paltosunu ve çizmesini koyacak kuru bir yer bulmaktır. Mühürlenmiş Zaman.

[2] Kolektif parrhesia başladığında, tekil parrhesiastes’lerin önceki tek tek çıkışları ikincilleşir, hiçbir doğru halkın doğrusunu temsil edemez hale gelir, aracılar (çeşitli siyaset erbapları ve otoriteleri) geçersizleşir, doğruyu söylemek isteyen bütün aracıları ortadan kaldırdıkları tümüyle şeffaf, açık bir sahne yaratırlar -elbette en görülür yerde, şehrin meydanında olacaktır bu. Bkz.  http://surmetinler.blogspot.com/2013/01/foucault-ile-anarsizmin-rabitalari.html

[3] Gerilla figürü ile bağlantılı düşünebileceğimiz asker figürü ile ilgili olarak Badiou kendi düşüncülerini şöyle açıklamakta:” (…) Askerin insanoğlunun bir hakikate tutulduğundaki üç temel özelliğini içeren bir metafor olduğunu söyleyebiliriz. En başta, bu herkes için bir örnek, evrensel bir sesleniştir; sonra, bu, yapacak hiçbir şey olmadığının düşünüldüğü bir zamanda birisi tarafından gerçekleştirilebilecek olana misaldir, yeni bir olanağın yaratılmasıdır; son olarak, hakiki bir fikrin hizmetindeki bir eylemde bulunan ölümsüzlüğe ve edebiliğe bir örnektir. İçkin bir ölümsüzlüğün yaratılmasıdır.” s. 69.

Written by: Mehmet Oruç

Advertisements